Talentuur: remediëring-uitdieping-uitbreiding!

Wekelijks dagen we onze leerlingen extra uit tijdens talenturen. Want extra ondersteuning/uitdieping/uitbreiding is de sleutel tot succes.

Dit principe past perfect binnen ons GOK-beleid, zoals uitgetekend in onderstaande visietekst door het Steunpunt GOK.

  1. Leg de lat hoog voor alle leerlingen

Aan het einde van de leerplicht moeten alle leerlingen een aantal basisvaardigheden, zoals functionele geletterdheid, informatieverwerking en probleemoplossend denken tot op een hoog niveau hebben verworven. In het basisonderwijs wordt daar momenteel al een stevige basis rond gelegd (getuige de uitstekende resultaten op de periodieke peiling begrijpend lezen aan het einde van het basisonderwijs), maar in de loop van het secundair onderwijs zakken een aantal leerlingen (vooral leerlingen in het beroepssecundair onderwijs en het deeltijds onderwijs) dramatisch weg in de statistieken.

Een van de redenen daarvoor is dat in sommige studierichtingen en scholen de lat voor de leerlingen te laag wordt gelegd, tot op het punt dat binnenskamers gefluisterd wordt dat basisvaardigheden als functionele geletterdheid aan leerlingen van het beroepsonderwijs niet meer besteed zijn. Dat gebeurt in die scholen allicht vanuit goede bedoelingen, maar het legt een hypotheek op de latere kansen van de leerlingen om op de arbeidsmarkt, in het hoger onderwijs en in de maatschappij naar behoren te functioneren.

Voor basisvaardigheden als functionele geletterdheid en informatieverwerking mogen geen contraproductieve toegevingen worden gedaan. Wij pleiten dan ook voor een doorgedreven inspanning m.b.t. tot die basisvaardigheden doorheen alle studierichtingen, van het eerste kleuterklasje tot en met het hoogste jaar van het secundair onderwijs.


  1. Comprehensief onderwijs tot 14 jaar

Reeds zeer vroeg in het basisonderwijs, maar met een piek vanaf de eerste graad van ons secundair onderwijs treedt een pervers mechanisme in werking waarbij leerlingen systematisch naar bepaalde richtingen worden ‘gedraineerd’. Dat leidt tot een diep gewortelde praktijk waarbij bijvoorbeeld leerlingen in de eerste graad ‘klassieke studiën’ een veel ambitieuzer en rijker aanbod op het vlak van functionele geletterdheid, wiskunde en probleemoplossend denken krijgen dan leerlingen van de 1B-klas of het beroepsvoorbereidend leerjaar.

Uit internationaal onderzoek blijkt dat in schoolsystemen die de keuze voor studierichtingen uitstellen tot na 14 jaar het effect van het thuismilieu van de leerling op PISA-toetsen kleiner is. Dat heeft onder andere te maken met het feit dat heterogene leerlinggroepen, waarin minder vaardige leerlingen samenwerken en –leren met vaardigere leerlingen, zo langer bij elkaar kunnen blijven en van die diversiteit kunnen profiteren.

Wij pleiten daarom voor een écht comprehensieve eerste graad van het secundair onderwijs voor alle leerlingen, waarbij in het curriculum voldoende ruimte is voor cognitieve, sociale, motorische, technische, technologische en creatieve vaardigheden, over de vaak kunstmatige grenzen van de vakken heen. Zo kan die eerste graad secundair onderwijs uitgroeien tot het sluitstuk van een stevige basisvorming die begint in de eerste kleuterklas.

De – zwaar uitgebouwde – evaluatie- en toetspraktijk van die basisvorming mag er niet op gericht zijn om leerlingen te confronteren met wat ze niet kunnen en hen allerhande signalen te geven dat ze in bepaalde richtingen niet thuishoren, maar moet op het einde van die basisvorming een uitgebalanceerd profiel opleveren van elke individuele leerling, waarin zijn/haar talenten, interesses en beperkingen kwalitatief worden beschreven. Dit profiel kan dan het uitgelezen uitgangspunt vormen voor een ambitieuze en aangepaste studiekeuze (na 14 jaar) vanuit een overleg tussen leerkrachten, directie, leerling en ouders.


  1. Talenten uitbuiten

Doorheen de basisvorming, en in de tweede en derde graad van het secundair onderwijs moeten leerlingen op een veel gerichtere en ‘levensechtere’ wijze dan nu het geval is, relevante competenties, kennis en attitudes kunnen verwerven. Daarbij moet het curriculum flexibel genoeg zijn om leerlingen op hun talenten aan te spreken en hen die voluit te laten botvieren.

In het beroepsgerichte richtingen van de tweede en derde graad secundair onderwijs moet een sterkere samenwerking met bedrijven worden opgezet, zodat leerlingen onder begeleiding van een mentor in authentieke situaties van werkplekleren vakmanschap kunnen opbouwen. Evenzeer moeten voor leerlingen die doorstoten naar cognitievere richtingen in het hoger onderwijs programma’s worden opgesteld die hen toelaten de voor hen relevante vaardigheden, attitudes en kennis eigen te maken.


  1. Maak het onderwijs motiverender en wereldser

Ongekwalificeerde uitstroom heeft veel te maken met schoolmoeheid, meer dan met leermoeheid. Een basisvoorwaarde voor leren en competentieverwerving is dat leerlingen actief en geëngageerd blijven participeren aan het onderwijs.

Leren is een mentale activiteit die veel dieper gaat als de lerende geïnteresseerd is en energie stopt in zijn leerproces. Zeker in de twee hoogste graden van het secundair onderwijs moet uitgegaan worden van interessante, authentieke, gecontextualiseerde leerervaringen, waarbij de poorten van de school worden opengegooid en een sterkere band met de echte wereld, inclusief de eigen leefwereld van de leerlingen, kan worden opgebouwd, bijvoorbeeld in de vorm van vakoverschrijdende en schooloverstijgende projecten. De school is het leven zelf, eerder dan een loutere voorbereiding op het leven.


  1. Investeer in de competentie van leerkrachten

Leerkrachten zijn en blijven de eerste aanspreekpunten en ondersteuners van leerlingen in het onderwijs. Het is dan ook van het allergrootste belang dat leerkrachten de competenties bezitten om hun leerlingen breed te evalueren en observeren, niet alleen met betrekking tot hun cognitieve groei, maar ook met betrekking tot o.a. hun welbevinden en betrokkenheid, hun leermotivatie, hun interesses en beperkingen, hun zelfvertrouwen en zelfsturing.

Vanuit die observatie moeten leerkrachten de vaardigheid bezitten om krachtige leeromgevingen op te bouwen. Jarenlang onderzoek naar het onderwijssucces van minderheden in de Verenigde Staten heeft geleid tot 5 standaarden van zulke krachtige leeromgevingen:

  1. leerkrachten en studenten werken samen boeiende projecten uit in een sfeer van samenwerking en binnen een positief klasklimaat;
  2. doorheen alle vakken van het curriculum is er aandacht voor de uitbouw van geletterdheid;
  3. wat op school wordt aangereikt sluit aan bij wat er buiten de school gebeurt, leren gebeurt gecontextualiseerd;
  4. onderwijsactiviteiten liggen net boven het huidige niveau van de leerling en bevatten daardoor leerpotentieel;
  5. het klasklimaat is interactief uitgebouwd zodat leerlingen veel aan bod komen, discussiëren, samenwerken, hun ideeën exploreren en uitdrukken, en de aanwezige diversiteit positief wordt benaderd en uitgebuit.

Om dit soort onderwijs te realiseren, moeten onze leerkrachten voluit de kans krijgen om – bij voorkeur binnen hun taakbelasting – hun professionele deskundigheid verder uit te bouwen.


  1. Beloon en ondersteun scholen die hun verantwoordelijkheid opnemen

De strijd tegen de sociale kloof in het onderwijs is in de eerste plaats een opdracht voor het onderwijs. Nog te vaak wordt expliciet of impliciet gesuggereerd dat het thuismilieu verantwoordelijk is voor het probleem, en het probleem dan maar zelf moet oplossen.

Dit is fundamenteel in tegenspraak met de democratiseringsopdracht van het onderwijs. Het is precies de taak van het onderwijs om zich over elke leerling, ongeacht zijn herkomst, te ontfermen en het beste uit die leerling te halen. Scholen verdienen voor die inspanning de volle steun van de overheid en de onderwijsondersteunende instanties. Scholen die hun maatschappelijke verantwoordelijkheid meer opnemen dan andere, verdienen een sterke ondersteunende bonus vanwege de overheid.


  1. Bestrijd het waterval-denken

    De overheid moet alle middelen die ze heeft aanwenden om de factoren die het waterval-denken in onze maatschappij voeden, te ontkrachten en bestrijden. Allerlei maatregelen kunnen hier helpen: o.a. het op een positieve manier in beeld brengen van knelpuntberoepen en van het technisch en beroepsonderwijs in het bijzonder, het optimaliseren van het deeltijds onderwijs via meer en betere tewerkstellingsplaatsen, het opdoeken van het verschil tussen het arbeiders- en bediendenstatuut, het kritisch bekijken van verouderde of kunstmatige schotten tussen sommige studierichtingen van het secundair onderwijs, het verhogen van tewerkstellingskansen van kwetsbare groepen, het versterken van de band tussen onderwijs en bedrijfsleven.

Algemeen moet het onderwijs trachten negatieve verwachtingen ten opzichte van beroepen en studierichtingen, en ten opzichte van bepaalde groepen leerlingen, de kop in te drukken en om te buigen naar positieve ambities. Dat geldt niet alleen voor het secundair onderwijs, maar ook voor kleuter-, lager, en hoger onderwijs.
Het siert Vlaanderen dat het van gelijke onderwijskansen wakker ligt, en er een beleidsprioriteit maakt; wat we nu nodig hebben is een verder bouwen op de waardevolle initiatieven die hierrond in het verleden zijn genomen, en een forse bundeling van krachten van al wie er bij ons onderwijs betrokken is. Als Steunpunt Gelijke Onderwijskansen willen wij ons alvast volop engageren om hieraan mee te werken.
Kris Van den Branden, Koen Van Gorp, Machteld Verhelst, Nora Bogaert, Piet Van Avermaet, Filip Paelman, Erik D’Haveloose, Carine De Meester, Cis Verschaeve, Eva Verstraete, Ferre Laevers, Bert Vermeersch, Els Bertrands en Ludwig Jossa (stafmedewerkers van het Steunpunt Gelijke Onderwijskansen)

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.